Schiedam is rijk aan monumenten. De stad behoort met ruim 230 rijksmonumenten en 340 gemeentelijke monumenten tot de grote monumentengemeenten van Nederland. Bekijk de monumentenlijst met Schiedamse Gemeentelijke monumenten en Rijksmonumenten.

In de binnenstad heeft vooral de bloeiperiode van de jeneverindustrie haar sporen nagelaten. Hier staan de meeste monumenten van Schiedam. Naast de kenmerkende monumentale branderijen en pakhuizen hebben wij ook de hoogste klassieke molens in Schiedam. De binnenstad is sinds 2005 aangewezen als rijksbeschermd stadsgezicht. 

In het noorden van de stad heeft de historische kern van Kethel het dorpse en agrarische karakter weten te bewaren. Met de historische panden en polderlandschap is dit een bijzonder stuk Schiedam. Eind 2025 is Kethel en Kerkbuurt aangewezen als gemeentelijk beschermd dorpsgezicht.

Erfgoed en monumenten verbinden en inspireren bewoners, bezoekers en ondernemers. De gemeente zet zich daarom in om erfgoed te behouden en de kwaliteit ervan in te zetten bij ruimtelijke ontwikkelingen. 

Rijksmonumenten

Rijksmonumenten zijn aangewezen en beschermd op grond van de Erfgoedwet. Alle Schiedamse rijksmonumenten dateren van vóór 1940, de meeste daarvan van vóór 1850.

De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE) heeft een rijksmonumentenregister voor alle rijksmonumenten. Welke Schiedamse panden beschermd zijn als rijksmonumenten is in het rijksmonumentenregister te vinden, maar ook in onze monumentenlijst.

Gemeentelijke monumenten

De gemeente Schiedam heeft op grond van de gemeentelijke erfgoedverordening diverse panden aangewezen als gemeentelijk monument. We letten hierbij op de plaatselijke betekenis van een gebouw. Gemeentelijke monumenten maken onderdeel uit van de specifieke Schiedamse geschiedenis en stedelijke ontwikkeling. De erfgoedverordening maakt het voor belanghebbenden mogelijk om een verzoek in te dienen bij de gemeente om een pand als gemeentelijk monument aan te wijzen.

Wat is precies beschermd bij een monument?

Bij gebouwde monumenten, dit geldt voor zowel rijksmonumenten als voor gemeentelijke monumenten, is altijd de hele onroerende zaak beschermd, dus van buiten (exterieur) én van binnen (interieur). Alle onderdelen (bestanddelen) van de onroerende zaak maken deel uit van het monument. Dit is automatisch het geval, dus het is niet nodig dat ze allemaal zijn opgesomd in de registeromschrijving. 

Er kunnen ook niet monumentale onderdelen deel uitmaken van een monument. De monumentale waarde van onderdelen moet per locatie individueel beoordeeld worden. 

U heeft in veel gevallen een vergunning nodig voor veranderingen aan een monument. Dit geldt bijvoorbeeld voor wijzigingen aan het uiterlijk, maar ook de binnenkant of op het perceel of erf. In de Omgevingswet en erfgoedverordening staan wetten en regels voor het wijzigen van monumenten en de vergunningplicht of uitzondering. De uitzonderingen zijn beperkt. Sommige onderhoudswerkzaamheden of interieurwijzigingen aan niet monumentale onderdelen kunnen wel vergunningvrij gedaan worden. Doe vooraf daarom altijd de Vergunningcheck of neem contact op met de afdeling Monumenten via @email.

Naast de bescherming van het monument moeten gemeenten onder de Omgevingswet in hun omgevingsplan ook regels (gaan) opnemen voor de omgeving van beschermde monumenten om ontsiering en beschadiging van die monumenten te voorkomen. Hier gaat de gemeente de komende periode invulling aan geven.